අංකුස ජාතකය

අංකුස ජාතකය

කතාව ආරම්භය:

ඈත අතීතයේ, බරණැස් නුවර රජකම් කළ බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමාගේ සමයේ, ඒ රජුට අතිශයින්ම ආදරණීය වූ, නුවණින් හෙබි, ධර්මිෂ්ඨ පුතෙක් සිටියේ ය. ඔහු කුමාරයෙක් ලෙස හැදී වැඩුණේ සියලු කලාවන්ගෙන් සමන්විතව, රාජ්‍ය පාලනයට අවශ්‍ය සියලු දැනුම ලබමිනි. දිනක්, මේ බුද්ධිමත් කුමාරයා, තම පියා වූ රජතුමාගේ රාජ සභාවේදී, අතිශය වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු කළේය. "පියාණෙනි, රාජ්‍යයක් පාලනය කිරීමේදී, සතුරු උපද්‍රවවලින් රක්ෂා වීම සඳහා, අතිශයින්ම ප්‍රබල වූ, අන් කිසිවකට යටත් නොවන, සුවිශේෂී ගුණාංගයක් තිබිය යුතු නම්, ඒ කුමක්දැයි මම දැනගන්නට කැමතියි."

බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමා, තම පුතාගේ ප්‍රඥාවන්ත ප්‍රශ්නය අසා, සතුටු විය. ඔහු සභාවේ සිටි සියලු ඇමතිවරුන්, බමුණන් දෙස බලා, "මාගේ පුත්‍රයා අසන ප්‍රශ්නය ඉතා ගැඹුරු එකක්. සැබවින්ම, රාජ්‍යයකට ඇති බලවත්ම ආරක්ෂාව කුමක්දැයි කවුරුන් හෝ දන්නවාද?" යැයි විමසීය. එහෙත්, කිසිවෙකුටත් ඒ පිළිබඳව පැහැදිලි පිළිතුරක් දීමට නොහැකි විය. සමහරු කීවේ, "අතිගරු රජතුමනි, ශක්තිමත් හමුදාවක්, අසීමිත ධනස්කන්ධයක්, උසස් බලකොටු ආදියයි රාජ්‍යයක ආරක්ෂාව." තවත් සමහරු කීවේ, "නුවණැති උපදේශකයන්, විශ්වාසවන්ත සෙනවියන් ආදියයි වැදගත්."

මෙයට පිළිතුරු දුන් රජතුමා, "ඔබ සියලු දෙනා පවසන්නේ යම්තාක් දුරකට සත්‍යයක් වුවද, මාගේ පුත්‍රයා විමසන්නේ ඊටත් එහා ගිය, අතිශය බලවත්ම ආරක්ෂාව ගැනයි. මට පෙනෙන ආකාරයට, සියලු රජවරුන්ට, සියලු රාජ්‍යයන්ට තිබිය යුතු අතිශය වැදගත්ම ආරක්ෂාව නම්, ඒ 'අංකුසය' නම් වූ ගුණයයි."

'අංකුසය' යනු කුමක්ද?

ඇමතිවරුන්, බමුණන්, කුමාරයා පවා මේ 'අංකුසය' නම් වූ වචනය අසා පුදුමයට පත් විය. "අතිගරු රජතුමනි, 'අංකුසය' යනු කුමක්ද? එය අලියෙකු මෙල්ල කිරීමට යොදා ගන්නා ලෝහ ආයුධයක්ද? එසේත් නැතිනම් ඊටත් වඩා බලවත් යමක්ද?" යැයි කුමාරයා විමසීය.

රජතුමා සිනාසෙමින්, "පුත, 'අංකුසය' යනු ලෝහ ආයුධයක් නොවේ. එය අපගේ සිතෙහි, අපගේ ක්‍රියාවෙහි, අපගේ කතාවෙහි තිබිය යුතු ಒಂದು අතිශය බලවත් ගුණයකි. එය නම්, 'සංවරය' යි. යම් කිසි කෙනෙකුට, තමාගේ සිත, කය, වචනය සංවර කර ගැනීමට හැකි නම්, ඒ තැනැත්තාට කිසිදු සතුරෙකුගෙන්, කිසිදු උපද්‍රවයකින් හානියක් කළ නොහැකිය. අලියෙකුට වඩා බලවත් මිනිසෙකු සිටියත්, ඔහුට තම සිත සංවර කරගත නොහැකි නම්, ඔහු අසරණයෙකි. එහෙයින්, සැබෑ රාජ්‍යයක, සැබෑ පාලකයෙකුගේ අතිශය වැදගත්ම ආරක්ෂාව නම්, ඒ 'අංකුසය' හෙවත් සංවරයයි."

බෝසතාණන් වහන්සේගේ අතීතය:

එදවස, එම බ්‍රහ්මදත්ත රජු වූයේ මාගේ බෝසතාණන් වහන්සේ ය. කුමාරයා වූයේ ශ්‍රී සාරිපුත්‍ර මහ රහතන් වහන්සේ ය. ශ්‍රී සාරිපුත්‍රයන් වහන්සේ, බෝසතාණන් වහන්සේගෙන් මේ ධර්මය අසා, තම සිතේ සටහන් කර ගත්හ. පසුකාලීනව, ශ්‍රී සාරිපුත්‍රයන් වහන්සේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ යටතේ, සර්වඥ ධර්මය අසා, සියලු සංවරයන්ගෙන් යුතුව, රහත් බවට පත් වූහ. ඒ සියලු සංවරයන්, උන්වහන්සේගේ සංවරශීලී ජීවිතයට, ධර්මයෙහි පිහිටීමට හේතු විය.

කතාවේ සාරාංශය:

මෙම ජාතකය, අපට උගන්වන්නේ, අපගේ මනස, අපගේ ක්‍රියා, අපගේ වචන සංවර කර ගැනීම කොතරම් වැදගත් ද යන්නයි. ලෞකික වශයෙන්, රාජ්‍යයක් පාලනය කරන රජෙකුට, තම රාජ්‍යය හා සේවකයන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට සංවරය අත්‍යවශ්‍ය වේ. එසේම, ආධ්‍යාත්මික වශයෙන්, දුක්ඛාන්තයෙන් මිදී නිවන් සුවය ළඟා කර ගැනීමට ද, සියලු සංවරයන්ගෙන් යුතුව, ධර්මයෙහි පිහිටීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. අපගේ ආශාවන්, වෛරයන්, මෝහයන් සංවර කර ගැනීමට අපොහොසත් වුවහොත්, අපි අලියෙකුට වඩා බලවත් වුවද, අසරණයන් වෙමු.

බෝසතාණන් වහන්සේගේ අතීතය (පෙර ආත්මය):

බෝසතාණන් වහන්සේ, මේ අතීත කතාවේදී, බරණැස් රජු ලෙස, තම පුත්‍රයාට, එනම් සාරිපුත්‍ර මහ රහතන් වහන්සේට, සංවරයේ වැදගත්කම පිළිබඳව දේශනා කළහ. එදා රජු ලෙස, තම පුත්‍රයාට දුන් මේ ධර්ම දේශනාව, පසු කලෙක උන්වහන්සේගේ සර්වඥ ධර්මයෙහි, ධර්මාවබෝධයෙහි, රහත් බවට පත් වීමේදී, සංවරය නම් වූ ගුණයෙන් යුතුව කටයුතු කිරීමට මග පෙන්වීය.